Telex

Samenvatting

De Telex, een communicatiemiddel uit vervlogen tijden, is nog steeds in gebruik
 

Telex

23 mei 2011     Telex (of verreschrift, de Engelse afkorting van TELeprinter EXchange) is een manier om op elektronische wijze brieven te versturen of schriftelijk te communiceren.

Het overbrengen van boodschappen hoort bij het leven. Dieren gebruiken geur, geluid en lichtsignalen om hun soortgenoten en/of vijanden iets duidelijk te maken. Altijd is er sprake van gecodeerde communicatie. Die code moet aangeleerd worden om een boodschap over te kunnen brengen of te begrijpen.
De moderne datacomunicatie kan men dus beschouwen als een doorontwikkeling van het griekse fakkelsysteem, via Chappe, Brequet en Teletype.

De telex ontstond in de jaren 1920 en is eigenlijk zelfs het eerste medium dat het mogelijk maakte om op een interactieve manier, op afstand, teksten af te drukken op een typemachine, De al sinds 1867 bestaande stock ticker kon alleen beurskoersen en dergelijke ontvangen, en afdrukken op een strook papier. Dit was echter uitsluitend eenrichtingsverkeer.

De telex is een digitale communicatiewijze die gebaseerd is op de Baudot-code,
De Baudot-code bestaat uit 5 bits en telt dus 32 verschillende combinaties. Om de 26 letters uit het alfabet en de 10 cijfers af te drukken heeft men dus een probleem, dat opgelost werd door middel van de "letter/cijfer shift"-functie. (Op de huidige computer toetsenborden zit nog altijd een "shift"-toets, waarmee o.a. tussen kleine- en hoofdletters gekozen kan worden.) Deze shift-toets liet letterlijk op afstand de wagen van de verreschrijver oplichten, zodat andere en meer karakters (ook leestekens) konden worden afgedrukt en ook hoofdletters konden worden geschreven.
Andere functies die we nog steeds in de computerwereld kennen zijn de "carriage return" en de "line feed". Deze commando's gaven respectievelijk het bevel aan de verreschrijver om de wagen terug te voeren naar het begin van het blad, om bijgevolg opnieuw aan de kantlijn te schrijven en om de papierrol naar boven te bewegen om een nieuwe regel te beginnen. Deze functies hebben nog steeds een eigen ASCII-code.

In Nederland werd de telex in 1933 geintroduceerd. Over de gehele wereld werden telegraafkantoren geinstalleerd, zelfs in de uithoeken van donker Afrika. Telex was een betrouwbaar systeem . Maar toch is KPN op 9 februari 2007, na 74 jaar, gestopt met het telexverkeer; er waren toen nog ongeveer 200 gebruikers. Telex moest zijn functie overdragen aan Fax en het Internet.
De telex wordt echter tot op heden nog steeds gebruikt in de luchtvaartindustrie.
Real Time Messenger van leverancier EasyLink maakt dat het telexverkeer alsnog aan een nieuw leven kan beginnen. Vooral in landen waar onderhoud van moderne technologie een probleem vormt, zal de oude telex zijn, naar actuele computersnelheden gemeten trage, maar gedegen, tikwerk blijven verrichten.
En gelukkig TELEX leeft nog heftig voort als RTTY, radio teletype, bij de radiozendamateurs. De meesten maken daarbij gebruik van (de)codering en weergave via een computerscherm, maar sommigen gebruiken zelfs nog de bekende -mechanische- wortelstamper.

(Pieter J.T.Bruinsma, PA0PHB) 

Referenties, informatie:

WERON => Van rookpluim tot telex
RTTY.nl => Alles wat u wilt weten over telex
Wikipedia => Telex_communicatie
KPN => Real Time Messenger

T00, een laatste uitvoering van de mechanische telexontvanger
T00, een laatste uitvoering van de mechanische telexontvanger

lll