Wat is er toch mis met de zon.

Samenvatting

Zonnevlekken komen en gaan. Al vele eeuwen hebben astronemen de vlekken geregistreeerd die op het oppervlak van de zon te zien zijn. Ze ontstaan vrij plotseling en verdwijnen na een paar dagen tot weken weer. Het aantal varieert met de tijd met een periodeduur van 11 jaar. Waar blijft de start van de nieuwe cyclus?
 

Wat is er toch mis met de zon.

(25 jun 2010)    Zonnevlekken komen en gaan. Al vele eeuwen hebben astronomen de vlekken geregistreerd die op het oppervlak van de zon te zien zijn. Ze ontstaan vrij plotseling en verdwijnen na een paar dagen tot weken weer. Het aantal varieert met de tijd tussen een maximum en een minimum, daarbij is een golfverschijnsel met een periodeduur van 11 jaar geconstateerd.

Maar de laatste jaren zijn er nauwelijks meer zonnevlekken waargenomen. Normaal is dat zo'n zonnevlekken minimum een jaar duurt, waarna het aantal vlekken weer geleidelijk gaat toenemen. Het laatste minimum trad op in 2008, waarna in 2009 de aktiviteit weer toe zou moeten nemen. Maar het lijkt wel dat niemand de zon heeft gewaarschuwd om weer tot leven te komen. De zon heeft blijkbaar moeite om weer op gang te komen.
Dat is vervelend vonden de radioamateurs, want dat betekent slechte propagatie condities op 10 meter. Echter in 2010 is de SSN, het gemiddelde zonnevlekkengetal, nog steeds erg laag en toch zijn er weer mooie verbindingen op 10 meter te maken. Blijkbaar heeft het zonnevlekkengetal toch niet zo'n groot effect op de radiocondities.

In het binnenste van de zon vinden continu stromen plaats die gepaard gaan met sterke magneetvelden. Die stromen breken af en toe door het oppervlak van de zon. Dat gaat gepaard met energieën die miljarden malen groter zijn dan die van een atoombom. Bij zo'n uitbraak koelt het oppervlak van de zon ter plaatse, waardoor wij daar een donkere vlek waarnemen tegen de lichte achtergrond van de hete zon.

Zo'n uitbarsting van energie moet dan toch invloed op het klimaat hebben.
Vele geleerden maken zich daarom grote zorgen over het uitblijven van de start van de nieuwe zonnecyclus. Als de start zolang uitblijft, dan moet de start wel met een enorme uitbarsting van energie gepaard gaan, zo is het idee.
Zo'n enorme uitbarsting van energie zou wel eens desastreuze effecten op aarde kunnen geven, waaronder uitval van het elektriciteitsnetwerk en daaraan aangesloten apparatuur, of ernstige beïnvloeding van het klimaat op aarde.

Zonnevlekken geven wetenschappers de kans om een glimp te werpen in het binnenste van de zon. Hoewel de zonnesatellieten van de NASA en ESA daar niet voor gelanceerd waren, kunnen er nu veel meer metingen aan het binnenste van de zon worden gedaan.
Zo wordt nu verondersteld dat er binnen in de zon twee snelle gasstromen plaatsvinden met een periode van 40 jaar. Aan het eind van 2009 trad er plotseling weer zonnevlekken aktiviteit op. Maar terwijl de magnetische stormen in kracht leken toe te nemen, bleken de gasstromen te vertragen. Dat laatste kon men afleiden uit de zonnebevingen.

Het is belangrijk dat er klaarheid komt in beide tegenstrijdige theorieën.
De algemene gedachte is dat de zonneactiviteit een grote invloed heeft op het klimaat op aarde. Een voordeel van de huidige extreem lange periode van minimale zonnevlekken is dat we dat we dit gegeven kunnen gebruiken om het effect op de temperatuur van de aarde kunnen bepalen. Nu blijkt echter dat het effect van zonnevlekken op de gemiddelde temperatuur miniem is.
Wel bleken er grote temperatuur verschillen te bestaan afhankelijk van de geografische locatie. Zo bleken vanaf 1650 de strenge winters in Europa samen te vallen met perioden van lage zonneactiviteit. In het z.g. Maunder minimum, van 1645 tot 1715, waren zonnevlekken vrijwel afwezig. Zou de huidige inactiviteit aanblijven tot 2100, dan zou het effect daarvan op de 'global warming' minder dan 0.3 graden zijn. Er zijn dan blijkbaar toch andere effecten van de zon, die meer invloed op het klimaat hebben.

De aktiviteit van de zon is een populair onderwerp in de wereld van de radioamateur. Het is niet eenvoudig om een 1 op 1 relatie met de propagatie condities te leggen. Vrijwel alle software, die voorspellingen voor condities op de HF banden maakt is gebaseerd op het programma VOCAP, van de Voice of America. Dit programma maakt gebruik van de gegevens van een groot aantal jaren van waarnemingen. Maar let op, in de waarnemingsjaren hield de zon zich keurig aan de zonnecyclus. Niettemin bleken de voorspellingen op onze website ook dit voorjaar redelijk goed te kloppen.

(Pieter J.T.Bruinsma, PA0PHB) 

Referenties, informatie:

New Scientist by Stuart Clark
Meer zonnevlekken (PA3CXM)
Propagatie voorspelling



lll