Lofar in gebruik

Samenvatting

Hare Majesteit de Koningin heeft op 12 juni in Borger-Odoorn (Drenthe) de grootste radiotelescoop ter wereld: LOFAR in gebruik gesteld. De radiotelescoop is gebouwd volgens een volstrekt nieuw concept, ontworpen en ontwikkeld door ASTRON. Er worden geen grote schotels gebruikt, maar grote aantallen kleine antennes.
 

Lofar in gebruik

19 jun 2010     Hare Majesteit de Koningin heeft op 12 juni in Borger-Odoorn (Drenthe) de grootste radiotelescoop ter wereld: LOFAR in gebruik gesteld.
De radiotelescoop is gebouwd volgens een volstrekt nieuw concept, ontworpen en ontwikkeld door ASTRON. Er worden geen grote schotels gebruikt, maar grote aantallen kleine antennes.

25.000 antennes staan verspreid over 36 velden in Noord-Nederland en daarbuiten. Van Zweden tot Frankrijk en van Engeland tot in het oosten van Duitsland. Glasvezels verbinden de antennes met een supercomputer in Groningen. Zo ontstaat een reuzentelescoop met een diameter die kan worden gevarieerd van honderd tot duizend kilometer.
Er worden twee verschillende antenne systemen gebruikt: het LBA - low band antenne - systeem moet frequenties uit het heelal ontvangen tussen 10 en 90 MHZ en het HBA - high band antenne - systeem frequenties tussen 110 en 250 MHz. De antennes staan gegroepeerd in een array rondom een station. De stations zijn gedistribueerd over een gebied met een diameter van 100 kilometer in het noorden van Nederland. Er zijn ook stations in andere landen onder konstructie, of staan op de planning. Het uiteindelijke doel is een array met een diamater van 1500 kilometer.

De antennes zijn simpele dipolen, inverted vee's. Hiermee wordt een grote openingshoek bestreken, met als gevolg dat naast de gewenste zwakke straling uit het heelal ook de meest uiteenlopende storingen uit de omgeving worden ontvangen.
De antenne wordt met een uiterst lineaire versterker aaangeloten op een verbinding naar het station. Snelle digitale software moet er nu voor zorgdragen dat door het combineren van de signalen van meerdere antennes de storingen er uit gefilterd worden. Een gigantische klus.

Een Wide Area internet verbind al deze ztation met een centrale supercomputer in Groningen.

De telescoop onderzoekt onder meer het vroegste heelal, kosmische deeltjes en magnetisme in de Melkweg en andere sterrenstelsels. Ook doet LOFAR onderzoek op het gebied van geofysica, precisie landbouw en ICT.
Terwijl de antennes het heelal waarnemen, verzamelen ondergrondse sensoren gegevens over structuur van de aardbodem. Die gegevens dragen bij aan betere modellen voor bodemdaling, watermanagement en gaswinning.

(Pieter J.T.Bruinsma, PA0PHB) 

Referenties, informatie:

ASTRON

lll